Wróć do bloga
Optymalizacja Procesów

Efekt Byczego Bicza. Dlaczego brakuje towaru, gdy magazyny są pełne?

Pamiętasz brak papieru toaletowego w 2020? To nie była wina producentów. To była wina psychologii tłumu i matematyki łańcucha dostaw. Poznaj Efekt Bullwhip.

Patryk Korpyta
4 min czytania

Wyobraź sobie, że trzymasz w ręku długi bicz. Lekko ruszasz nadgarstkiem (o 5 centymetrów). Co dzieje się na końcu bicza, 3 metry dalej? Końcówka strzela z prędkością dźwięku, pokonując metr w ułamku sekundy.

Mały ruch na początku = Gigantyczny ruch na końcu. To jest właśnie Efekt Byczego Bicza (Bullwhip Effect) w łańcuchu dostaw.

Case Study: Pieluchy

W latach 90. firma Procter & Gamble zauważyła dziwne zjawisko.

  1. Dzieci (Konsument): Zużycie pieluch jest stałe. Dzieci nie umawiają się, że we wtorek sikają 2 razy więcej. Popyt jest płaski.
  2. Sklep: Zamówienia sklepu do hurtowni lekko falują (bo sklepikarz zamawia "na oko" i zaokrągla do pełnych kartonów).
  3. Hurtownia: Zamówienia do P&G skaczą mocno (bo hurtownik reaguje panicznie na małe zmiany w sklepie).
  4. Fabryka P&G: Zamówienia na surowce (plastik, celuloza) wyglądają jak EKG zawałowca. Fabryka raz stoi, raz pracuje na 3 zmiany.

Dlaczego stabilny popyt dzieci zamienił się w chaos w fabryce?

4 Jeźdźców Apokalipsy Dostaw

  1. Brak komunikacji: Każde ogniwo łańcucha widzi tylko swojego sąsiada. Hurtownik nie widzi półki sklepowej. Zgaduje.
  2. Gry cenowe: "Kup 2 palety, dostaniesz rabat!". Sklep kupuje na zapas (forward buying). Producent myśli: "Oho, popyt rośnie!", a to tylko promocja. Popyt nie wzrósł, tylko przesunął się w czasie.
  3. Panika i racjonowanie: Gdy brakuje towaru (jak papieru w pandemii), ludzie zamawiają 3x więcej "na wszelki wypadek". Producent widzi te zamówienia i buduje nowe linie. A to są "zamówienia widmo".
  4. Długi Lead Time: Im dłużej czekasz na dostawę, tym więcej musisz zamawiać Zapasów Bezpieczeństwa. A to zwiększa inercję systemu.

Jak zatrzymać bicz?

Rozwiązaniem nie jest "lepsze prognozowanie" (szklana kula nie istnieje). Rozwiązaniem jest zmiana zasad gry.

1. Dziel się informacją (POS Data)

Jeśli producent widzi dane z kasy fiskalnej w sklepie (Point of Sale), nie musi zgadywać. Wie, ile naprawdę zeszło z półki. To robi Walmart i P&G. To podstawa modelu VMI (Vendor Managed Inventory).

2. Skróć Lead Time

Jeśli dostawa trwa 1 dzień, a nie 30 dni, nie musisz zamawiać "na górkę". Błędy prognoz są mniejsze na jutro niż na za miesiąc.

3. Stabilizuj ceny (EDLP)

Every Day Low Prices. Zamiast robić szalone promocje raz w miesiącu, utrzymuj stałą, niską cenę. Popyt się wygładzi. Zastosujesz Heijunkę w sprzedaży.

Dla kogo to jest?

Myślisz, że to dotyczy tylko korpo? Jeśli prowadzisz firmę usługową i raz masz "klęskę urodzaju" (projektów po sufit), a za miesiąc "posuchę", to też jest Efekt Bicza. Reagujesz zbyt gwałtownie na sygnały z rynku. Zatrudniasz ludzi w panice w marcu, a zwalniasz w listopadzie. Zatrzymaj bicz. Spójrz na dane, nie na emocje.