Słownik Opex

Agent AI

to system, który nie tylko "odpowiada na pytania" (jak ChatGPT), ale potrafi samodzielnie wykonywać sekwencje zadań, używać narzędzi (przeglądarka internetow...

Andon

Sygnał świetlny lub dźwiękowy informujący o problemie w procesie. Pozwala na natychmiastową reakcję lidera ('Help Chain').

problem-solving jidoka

API (Interfejs Programistyczny)

API (Application Programming Interface) to sposób, w jaki programy komputerowe "rozmawiają" ze sobą.

Backlog (Rejestr Zadań)

Backlog Produktu to uporządkowana lista wszystkiego, co może być potrzebne w produkcie.

Bezpieczeństwo Psychologiczne

(Psychological Safety) to przekonanie członków zespołu, że mogą bezpiecznie podejmować ryzyko interpersonalne: zadawać "głupie" pytania, zgłaszać błędy, nie ...

psychology

Błąd Kosztów Utopionych

Nieracjonalne kontynuowanie projektu lub inwestycji tylko dlatego, że zainwestowano w nie już dużo zasobów (czasu, pieniędzy), mimo że dalsza inwestycja nie ma sensu ekonomicznego.

Błędy Poznawcze Ekonomia

Bus Factor (Współczynnik Autobusowy)

Bus Factor (Współczynnik Autobusowy) to miara ryzyka utraty wiedzy w zespole.

CAPEX vs OPEX

Podział wydatków w firmie: CAPEX (Capital Expenditures): Wydatki na aktywa trwałe (maszyny, budynki, licencje wieczyste).

finanse roi

Catchball (Negocjacja Celów)

Proces dwustronnej komunikacji w ustalaniu celów. Zamiast narzucać cel 'z góry', lider 'rzuca piłkę' do zespołu, a zespół 'odrzuca' ją ze swoimi uwagami i możliwościami.

komunikacja cele

Coaching Kata

to rutyna (nawyk) dla managera, służąca do uczenia pracowników naukowego myślenia i rozwiązywania problemów.

COPQ (Koszt Złej Jakości)

COPQ (Cost of Poor Quality) to suma kosztów, które ponosi firma z powodu wadliwych procesów i produktów.

Cyfrowe 5S (Digital 5S)

Cyfrowe 5S to adaptacja tradycyjnej metody porządkowania stanowiska pracy ([5S](/slownik/5-why-5-dlaczego)) do środowiska komputerowego (pliki, maile, chmura).

Cynefin Framework

Cynefin (wym.

Czas Cyklu (Cycle Time)

Cycle Time (C/T) to czas niezbędny do zakończenia jednego powtórzenia operacji w procesie.

Deep Work (Praca Głęboka)

Praca Głęboka (Deep Work) to stan koncentracji bez rozproszeń, w którym możliwości poznawcze są wykorzystywane do maksimum.

produktywność czas

Diagram Ishikawy (Rybi Szkielet)

Wizualne narzędzie analizy przyczyn i skutków. Pozwala rozbić problem na czynniki pierwsze w kategoriach 5M (Man, Machine, Material, Method, Management).

problem-solving jakość

Decyzje Zarządzanie Ryzykiem

Dług Decyzyjny

Skumulowane koszty i ryzyka wynikające z odwlekania kluczowych decyzji. Podobnie jak dług finansowy, "rośnie" w czasie o odsetki (zwiększone ryzyko, wyższe koszty wdrożenia).

DMAIC

to ustrukturyzowany cykl rozwiązywania problemów w metodologii [Six Sigma](/slownik/six-sigma-szesc-sigma).

EBITDA

(Earnings Before Interest, Taxes, Depreciation, and Amortization) to zysk operacyjny firmy przed potrąceniem odsetek, podatków i amortyzacji.

finanse roi

Efekt Byczego Bicza (Bullwhip Effect)

Efekt Byczego Bicza to zjawisko w łańcuchu dostaw, gdzie małe wahania popytu u klienta końcowego zamieniają się w gigantyczne wahania zamówień u producenta.

Efekt IKEA

Błąd poznawczy, polegający na tym, że konsumenci (i pracownicy) nieproporcjonalnie wysoko cenią produkty (i rozwiązania), które sami współtworzyli.

zaangażowanie motywacja

Efektywność Przepływu (Flow Efficiency)

Efektywność Przepływu mierzy, jaki procent czasu w procesie jest rzeczywiście poświęcony na dodawanie wartości (przcę), a ile na czekanie.

Efektywność Zasobów (Resource Efficiency)

Efektywność Zasobów mierzy, jak bardzo "zajęci" są ludzie lub maszyny.

EPEI (Every Part Every Interval)

to wskaźnik elastyczności produkcji.

Facylitacja

to proces ułatwiania grupie ludzi wspólnej pracy, rozwiązywania problemów i podejmowania decyzji.

FMEA (Analiza Przyczyn i Skutków Wad)

FMEA (Failure Mode and Effects Analysis) to systematyczna metoda identyfikacji potencjalnych błędów w procesie lub produkcie zanim one wystąpią.

FTR (First Time Right)

to wskaźnik jakości mierzący, jaki procent produktów lub procesów przechodzi przez całą ścieżkę bez żadnej poprawki za pierwszym razem.

Gemba Walk

Japońskie 'Idź i zobacz'. Metoda zarządzania polegająca na wyjściu z biura do miejsca, gdzie tworzona jest wartość (na halę produkcyjną, do biura obsługi), aby zrozumieć rzeczywiste problemy.

lean leadership

Generatywna Sztuczna Inteligencja (GenAI)

to podzbiór AI, który potrafi tworzyć nowe treści (tekst, obrazy, kod, wideo) na podstawie wzorców nauczonych z ogromnych zbiorów danych.

Heijunka (Poziomowanie)

Heijunka (wym.

Hoshin Kanri

Metoda kaskadowania strategii (dosłownie 'Zarządzanie Kompasem'). Służy do tego, by cel Prezesa był zrozumiały i wykonalny dla pracownika na najniższym szczeblu.

strategia zarządzanie

Jidoka (Autonomizacja)

Jidoka (Autonomizacja, "Automation with a human touch") to nadanie maszynom "inteligencji" pozwalającej na wykrycie nieprawidłowości i automatyczne zatrzyman...

JIT (Just-in-Time)

Just-in-Time (JIT) to jeden z filarów Domu Toyoty.

Kaizen

Filozofia ciągłego doskonalenia małymi krokami. Japońskie słowo oznaczające "dobrą zmianę" (Kai - zmiana, Zen - dobry).

lean ciągłe doskonalenie

Kaizen Blitz (Warsztat Kaizen)

Kaizen Blitz (lub Kaizen Event) to zintensyfikowane działania doskonalące skupione na wybranym obszarze.

Kamishibai (Audyt Wizualny)

Kamishibai (z jap.

Kanban

Wizualna metoda zarządzania przepływem pracy (od japońskiego 'szyld' lub 'karta'). Pozwala ograniczyć pracę w toku (WIP) i zobaczyć wąskie gardła.

agile lean

Kata Usprawnień (Improvement Kata)

Kata Usprawnień to uniwersalny, czterokrokowy model myślenia, służący do osiągania trudnych celów w warunkach niepewności.

Koszt Alternatywny

Wartość najlepszej z możliwości, którą tracisz, dokonując innego wyboru. W biznesie to zysk, którego NIE osiągnąłeś, bo Twoje zasoby były zajęte czymś innym.

Ekonomia Strategia

Krzywa Zmiany Kübler-Ross

Model opisujący etapy emocjonalne, przez które przechodzą ludzie w obliczu zmiany: od szoku, przez opór, aż po akceptację i zaangażowanie.

psychologia modele

Lead Time (Czas Przejścia)

Lead Time (L/T) to całkowity czas potrzebny na przejście produktu lub usługi przez cały strumień wartości – od momentu złożenia zamówienia (lub rozpoczęcia p...

Leader Standard Work (LSW)

to "praca standaryzowana dla szefa".

LLM (Duże Modele Językowe)

LLM (Large Language Model) to sztuczna inteligencja trenowana na ogromnych zbiorach tekstu, zdolna do generowania, tłumaczenia i rozumienia języka naturalnego.

Low-Code / No-Code

to platformy pozwalające tworzyć aplikacje i automatyzacje bez umiejętności programowania (lub z minimalną wiedzą).

Mapowanie Strumienia Wartości (VSM)

Value Stream Mapping (VSM) to technika wizualizacji wszystkich kroków procesu (zarówno dodających wartość, jak i niedodających), niezbędnych do dostarczenia ...

Matryca Kompetencji

to proste narzędzie wizualne (tabela), które pokazuje: 1.

Metoda PARA

PARA to system organizacji informacji cyfrowych stworzony przez Tiago Forte.

produktywność czas

Muda (Marnotrawstwo)

Wszelka czynność, która zużywa zasoby (czas, pieniądze, miejsce), ale nie dodaje wartości dla klienta. Wróg numer 1 w Lean Management.

lean marnotrawstwo

Mura (Zmienność)

Nieregularność w procesie. Sytuacja 'raz pusto, raz gęsto'. Główna przyczyna powstawania Muri (przeciążeń) i Muda (zapasów).

lean planowanie

Muri (Przeciążenie)

Zmuszanie ludzi lub maszyn do pracy ponad ich naturalne możliwości (np. nadgodziny, zbyt szybkie tempo). Prowadzi bezpośrednio do awarii i wypalenia.

lean bhp

Nemawashi (Konsensus)

Nemawashi (jap.

Obeya (War Room)

Dosłownie 'Duży Pokój'. Fizyczne lub wirtualne miejsce, gdzie spotyka się zespół projektowy/zarząd, by podejmować decyzje w oparciu o dane wizualne powieszone na ścianach.

zarządzanie spotkania

Odchylenie Standardowe (Sigma)

Odchylenie Standardowe (σ - sigma) to miara statystyczna, która mówi nam, jak bardzo dane wyniki różnią się od średniej.

OEE (Overall Equipment Effectiveness)

OEE (Całkowita Efektywność Wyposażenia) to wskaźnik pokazujący, w jakim stopniu wykorzystujemy potencjał naszych maszyn.

OKR (Objectives & Key Results)

OKR to metoda wyznaczania celów stworzona w Intelu (Andy Grove) i spopularyzowana przez Google.

Opór przed zmianą

Naturalna, psychologiczna reakcja na naruszenie status quo. Nie jest aktem złej woli, lecz mechanizmem obronnym mózgu przed nieznanym.

psychologia zarządzanie

Organizacja Ucząca się (Learning Organization)

Organizacja Ucząca się to firma, która potrafi systematycznie tworzyć, pozyskiwać i transferować wiedzę, oraz modyfikować swoje zachowanie w oparciu o nowe i...

psychology

Paraliż Analityczny

Stan decyzyjny, w którym nadmierne analizowanie danych i szukanie "idealnego" rozwiązania blokuje podjęcie jakiejkolwiek akcji.

Psychologia Efektywność

PDCA (Cykl Deminga)

Plan-Do-Check-Act. Cykliczny proces ciągłego doskonalenia. Fundament metodologii Lean i wszelkiego rozwoju jakości.

procesy strategia

Pętla OODA

Pętla OODA (Observe-Orient-Decide-Act) to model podejmowania decyzji opracowany przez pułkownika Johna Boyda (pilota myśliwca).

Podatek od Inercji

Niewidoczne koszty ponoszone przez organizację w wyniku braku zmian. To różnica między obecnym wynikiem, a wynikiem możliwym do osiągnięcia dzięki optymalizacji.

Lean Efektywność

Poka-Yoke (Zapobieganie Błędom)

Poka-Yoke (z jap.

Praca Standaryzowana (Standard Work)

Najlepszy znany obecnie sposób wykonania czynności. Standard nie jest stały - jest bazą do dalszego doskonalenia (Kaizen). Bez standardu nie ma ulepszeń.

lean procesy

Prawo Little'a

to fundamentalne prawo teorii kolejek, które rządzi każdą fabryką, biurem i systemem IT.

Prompt Engineering (Inżynieria Poleceń)

Prompt Engineering to sztuka formułowania poleceń (promptów) dla modeli AI, aby uzyskać jak najlepsze wyniki.

Przyczyna Źródłowa (Root Cause)

Prawdziwy, ukryty powód wystąpienia problemu. W przeciwieństwie do 'objawów', usunięcie przyczyny źródłowej sprawia, że problem nigdy więcej nie powraca.

jakość definicje

Raport A3

to narzędzie Lean służące do rozwiązywania problemów, planowania i raportowania statusu projektu.

Reguła 1-10-100

obrazuje, jak wykładniczo rośnie koszt naprawy błędu w zależności od etapu, na którym zostanie wykryty.

Retrospektywa (Retro)

Retrospektywa Sprintu to najważniejsze spotkanie w Scrumie, odbywające się na koniec każdego Sprintu.

ROI (Zwrot z Inwestycji)

ROI (Return on Investment) to wskaźnik rentowności, który mówi nam, ile zarobimy na każdej wydanej złotówce.

finanse roi

AI & Automatyzacja

RPA (Robotic Process Automation)

Technologia automatyzacji procesów biznesowych wykorzystująca 'programowe roboty' do naśladowania czynności człowieka na komputerze (klikanie, kopiowanie, wpisywanie).

technologia efektywność

RPN (Wskaźnik Priorytetu Ryzyka)

RPN (Risk Priority Number) to wynik liczbowy w analizie [FMEA](/slownik/fmea-analiza-przyczyn-i-skutkow-wad), który pozwala uporządkować ryzyka od najbardzie...

Scrum (Metodyka Zwinna)

Scrum to ramy postępowania (framework) w zarządzaniu produktami, pozwalające rozwiązywać skomplikowane problemy adaptacyjne.

Second Brain (Drugi Mózg)

Drugi Mózg (Personal Knowledge Management - PKM) to koncepcja przeniesienia ciężaru zapamiętywania z biologicznego mózgu na system zaufany (Notion, Obsidian,...

produktywność czas

Shadow IT

Zjawisko wykorzystywania przez pracowników oprogramowania, aplikacji i rozwiązań IT (np. prywatnych chmur, Exceli z makrami) bez wiedzy i zgody działu IT/Zarządu.

ryzyko technologia

Six Sigma (Sześć Sigma)

Six Sigma to metoda zarządzania jakością, której celem jest redukcja zmienności w procesach do poziomu, w którym występuje maksymalnie 3,4 błędu na milion ok...

Slack (Luz Operacyjny)

Slack (Luz Operacyjny) to celowe pozostawienie wolnych zasobów (nieobłożonych pracą).

SMED (Single Minute Exchange of Die)

SMED (Szybkie Przezbrojenie) to metodyka pozwalająca na drastyczne skrócenie czasu przezbrajania maszyn lub zmiany kontekstu w procesach (np.

SOP (Standard Operating Procedure)

SOP (Standardowa Procedura Operacyjna) to udokumentowany, powtarzalny sposób wykonywania zadania.

SPOF (Single Point of Failure)

Pojedynczy Punkt Awarii. Element systemu (lub osoba), którego awaria powoduje zatrzymanie działania całej firmy lub procesu.

ryzyko zarządzanie

Sprint (Iteracja)

Sprint to serce Scruma.

Stan Docelowy (Target Condition)

to precyzyjny opis tego, jak proces powinien działać w określonej przyszłości (np.

System Pull (Ssący)

Strategia produkcji, w której uruchamiamy pracę TYLKO wtedy, gdy jest zapotrzebowanie od klienta (wewnętrznego lub zewnętrznego). Przeciwieństwo Systemu Push (Pchania na magazyn).

strategia logistyka

Szacunek dla Ludzi (Respect for People)

Respect for People to jeden z dwóch filarów Lean (obok Ciągłego Doskonalenia).

Takt Time

to "puls" klienta.

optymalizacja zarządzanie

Teoria Ograniczeń (TOC)

Filozofia zarządzania stworzona przez Eliego Goldratta. Zakłada, że w każdym systemie (firmie) istnieje co najmniej jedno ograniczenie (wąskie gardło), które limituje wyniki całości.

Tokeny (Rozliczenia AI)

Token to podstawowa jednostka tekstu, którą przetwarza model językowy (LLM).

Toyota Kata

to wzorce myślenia i zachowania (rutyny), które pozwalają na skuteczne dążenie do celu i uczenie się.

Vanity Metrics (Wskaźniki Próżności)

Dane, które wyglądają imponująco na wykresie, ale nie przekładają się na realny biznes ani nie pomagają w podejmowaniu decyzji. Służą tylko do łechtania ego.

kpi analityka

optimization

Wąskie Gardło (Bottleneck)

Zasób lub proces, którego wydajność jest mniejsza lub równa zapotrzebowaniu. To element, który dyktuje tempo pracy całego przedsiębiorstwa.

toc produktywność

WIP (Work In Progress)

Praca w Toku. Liczba zadań, które zostały rozpoczęte, ale nie zostały zakończone. Zabójca produktywności i główny powód wydłużania się czasu realizacji.

produktywność metryki

Wskaźniki Wynikowe (Lag Indicators)

Miary historyczne, opisujące to, co już się wydarzyło. Są łatwe do zmierzenia (np. zysk, wypadki), ale trudno na nie wpłynąć bezpośrednio, bo... jest już po fakcie.

kpi analityka

Wskaźniki Wyprzedzające (Lead Indicators)

Miary predykcyjne, które pokazują trend i na które masz wpływ TU i TERAZ. Pozwalają przewidzieć przyszły wynik i zareagować zanim będzie za późno.

kpi analityka

Zapasy Bezpieczeństwa (Safety Stock)

Safety Stock to "bufor" magazynowy utrzymywany w celu ochrony przed nieprzewidzianymi zdarzeniami (np.

visual-management kontrola

Zarządzanie Wizualne (Visual Management)

Zbiór technik sprawiających, że standardy, cele i problemy są widoczne na pierwszy rzut oka, bez konieczności pytania kogokolwiek o raport.