Heijunka (z japońskiego „wyrównanie”) polega na takim rozłożeniu produkcji w czasie, aby dzień po dniu i godzina po godzinie wytwarzać zbliżoną ilość i zbliżony miks wyrobów, zamiast odwzorowywać każdą zmianę w zamówieniach. Ogranicza w ten sposób nierównomierność (mura), a pośrednio przeciążenia ludzi i maszyn oraz zapasy. W popularnym schemacie domu Toyoty heijunka należy do fundamentu stabilności, na którym opierają się JIT i jidoka.
Z czego się składa
Poziomowanie wolumenu – produkcja w średnim tempie z danego okresu, a nie w tempie bieżących zamówień. Wahania popytu przejmuje niewielki zapas wyrobów gotowych.
Poziomowanie miksu – zamiast długich serii jednego wyrobu produkuje się krótkie, powtarzalne sekwencje. To, jak drobny może być miks, zależy od czasów przezbrojeń, czyli od EPEI. Dlatego heijunka idzie w parze z SMED.
Skrzynka heijunka – tablica z przegródkami: wiersze odpowiadają wyrobom, kolumny kolejnym odcinkom czasu (pitch). Pitch to takt pomnożony przez liczbę sztuk w opakowaniu. W przegródki wkłada się karty kanban; co jeden pitch logistyk pobiera kolejną kartę i przekazuje ją na linię, co jednocześnie wyznacza rytm pracy.
Przykład
Linia montażowa produkuje trzy wyroby. Dzienny popyt to 240 sztuk A, 120 sztuk B i 60 sztuk C, razem 420. Dostępny czas netto na dwóch zmianach wynosi 840 minut, więc takt to 2 minuty. Wcześniej planista produkował A od poniedziałku do środy, B w czwartek, a C w piątek. Zamówienia na C czekały nawet tydzień, a magazyn utrzymywał tygodniowy zapas każdego wyrobu.
Po poziomowaniu linia pracuje w powtarzalnej sekwencji opakowań A–B–A–C–A–B–A (proporcja 4:2:1). Przy opakowaniu po 10 sztuk pitch wynosi 20 minut, a skrzynka ma 42 przegródki na dzień: 24 dla A, 12 dla B i 6 dla C. Zapas wyrobów gotowych spadł do ok. dwóch dni, a czas oczekiwania na C – do jednego dnia. Warunkiem było skrócenie przezbrojeń między wariantami do kilku minut.
Najczęstsze błędy
- Poziomowanie bez buforu wyrobów gotowych. Stałe tempo produkcji przy zmiennym popycie wymaga zapasu, który przejmie wahania.
- Poziomowanie miksu przy długich przezbrojeniach. Zysk z mniejszych zapasów przepada wtedy w utraconej mocy.
- Ciągłe zmiany planu na bieżące życzenia klientów, które niszczą sekwencję. Zmiany powinny przechodzić przez ustalony horyzont zamrożenia planu.