Wykres Yamazumi (z japońskiego yamazumi – „ułożone w stos, spiętrzone”) to skumulowany wykres słupkowy, w którym każdy słupek odpowiada jednemu stanowisku lub operatorowi, a jego warstwy – kolejnym elementom pracy wraz z czasami. Na wykres nanosi się poziomą linię taktu, dzięki czemu od razu widać, które stanowiska są przeciążone, a które mają zapas czasu. Wykres służy do równoważenia linii i planowania obsady.
Jak to działa
- Oś pozioma – stanowiska lub operatorzy w kolejności przepływu.
- Oś pionowa – czas w sekundach.
- Warstwy słupka – elementy pracy, oznaczane kolorami według kategorii: wartość dodana, konieczne czynności bez wartości dodanej, marnotrawstwo.
- Linia taktu, a często także linia docelowego czasu cyklu nieco poniżej taktu, stanowiąca rezerwę na zmienność.
Równoważenie linii polega na przesuwaniu elementów pracy między stanowiskami tak, aby każdy słupek zbliżył się do docelowego czasu cyklu. Samo przesunięcie nie skraca łącznej pracy: suma czasów wszystkich elementów pozostaje taka sama. Zmienia się jej rozkład – znika przeciążenie, które ograniczało wydajność linii, oraz bezczynność na stanowiskach niedociążonych. Łączną pracę zmniejsza dopiero eliminacja marnotrawstwa, widocznego na wykresie jako osobne warstwy.
Minimalną obsadę szacuje się jako łączny czas pracy / takt, z zaokrągleniem w górę.
Przykład
Linia montażowa z czterema stanowiskami pracuje przy takcie 60 s. Czasy pracy wynoszą: A – 75 s, B – 40 s, C – 58 s, D – 51 s, razem 224 s. Linia wydaje sztukę co 75 s, bo tyle trwa praca na najwolniejszym stanowisku, i nie nadąża za zapotrzebowaniem. Wykres pokazał, że dwa elementy pracy ze stanowiska A – dokręcenie osłony (9 s) i naklejenie etykiety (6 s) – można wykonać na B. Po zmianie: A – 60 s, B – 55 s, C – 58 s, D – 51 s. Suma nadal wynosi 224 s, ale najdłuższy czas spadł do 60 s i linia nadąża za taktem. Minimalna obsada to 224 / 60 = 3,7, czyli 4 osoby – bez eliminacji marnotrawstwa nie da się więc zmniejszyć obsady, a jedynie lepiej ją wykorzystać.
Najczęstsze błędy
- Budowanie wykresu z czasów normatywnych zapisanych w systemie zamiast z pomiarów na stanowisku.
- Równoważenie dokładnie do taktu bez rezerwy na zmienność, przez co każdy drobny problem zatrzymuje linię.
- Przesuwanie elementów pracy, których nie da się wykonać na innym stanowisku z powodu kolejności montażu, narzędzi lub przeciążenia ergonomicznego.
Od czego zacząć
- Rozpisać pracę każdego stanowiska na elementy i zmierzyć je kilkukrotnie.
- Zbudować wykres i nanieść takt oraz docelowy czas cyklu.
- Najpierw usunąć marnotrawstwo, potem przesunąć pracę, a wynik zapisać w pracy standaryzowanej.