Diagram Pareto pokazuje, które kategorie – rodzaje wad, przyczyny przestojów, typy reklamacji – odpowiadają za większość skutków. Słupki uporządkowane malejąco przedstawiają liczbę wystąpień lub koszt, a linia – udział skumulowany. Dzięki temu widać, na których kilku kategoriach warto skupić działania.
Zasada Pareto (80/20)
Podstawą narzędzia jest obserwacja włoskiego ekonomisty Vilfreda Pareta, który na przełomie XIX i XX wieku zauważył, że około 80% ziemi we Włoszech należy do około 20% ludności. W połowie XX wieku Joseph Juran przeniósł tę obserwację na zarządzanie jakością, nazwał ją zasadą Pareto i rozróżnił „nieliczne istotne” przyczyny od „licznych mniej istotnych”.
Proporcja 80/20 jest regułą empiryczną, a nie prawem. W danych firmy rozkład może wynosić 70/30 albo 90/10, a obie liczby nie muszą sumować się do 100. Istotna jest sama asymetria: niewielka część przyczyn, produktów czy klientów odpowiada zwykle za nieproporcjonalnie dużą część skutków. Na tej samej zasadzie opiera się analiza ABC zapasów.
Jak to zbudować
- Zdefiniować problem, okres i jednostkę miary (liczba, koszt, czas).
- Zebrać dane w spójnych, rozłącznych kategoriach.
- Posortować kategorie malejąco i policzyć udział skumulowany.
- Narysować słupki i linię skumulowaną; kategorię „inne” umieścić na końcu.
Przykład
Analiza 500 wad z jednego miesiąca w procesie lakierowania:
| Rodzaj wady | Liczba | Udział skumulowany |
|---|---|---|
| Zarysowania | 210 | 42% |
| Pęknięcia | 130 | 68% |
| Przebarwienia | 80 | 84% |
| Wgniecenia | 45 | 93% |
| Inne | 35 | 100% |
Dwie z pięciu kategorii odpowiadają za 68% wad, więc od nich zaczyna się analiza przyczyn, np. za pomocą diagramu Ishikawy. Diagram Pareto należy do siedmiu podstawowych narzędzi jakości i jest często stosowany w fazach Measure i Analyze cyklu DMAIC.
Najczęstsze błędy
- Liczenie wyłącznie częstości – rzadka wada może kosztować więcej niż częsta, dlatego warto przygotować także diagram ważony kosztem.
- Zbyt szerokie kategorie lub rozbudowana kategoria „inne”, która ukrywa rzeczywiste przyczyny.
- Traktowanie progu 80% jako sztywnej granicy i pomijanie mniejszych kategorii, które są łatwe do usunięcia lub krytyczne dla bezpieczeństwa.