SPC to sposób prowadzenia procesu, w którym decyzje o ingerencji podejmuje się na podstawie statystyki, a nie pojedynczych pomiarów. Zamiast sortować wyroby po fakcie, obserwuje się proces w trakcie i reaguje, zanim powstaną wady. Głównym narzędziem jest wykres kontrolny, którego budowę i typy opisano w osobnym haśle.
Podstawy metody opracował Walter Shewhart w Bell Telephone Laboratories w latach 20. XX wieku. Upowszechnił ją m.in. W. Edwards Deming, który rozwijał idee Shewharta.
Jak to działa
SPC opiera się na rozróżnieniu dwóch rodzajów przyczyn zmienności:
| Przyczyna | Opis | Właściwa reakcja |
|---|---|---|
| zwykła | naturalny rozrzut wynikający z konstrukcji procesu | zmiana systemu: metody, maszyny, materiału |
| specjalna | nietypowe zdarzenie, np. zużyte narzędzie, nowa partia surowca | znalezienie i usunięcie konkretnej przyczyny |
Typowy przebieg wdrożenia:
- Wybór cechy krytycznej dla klienta i sprawdzenie systemu pomiarowego.
- Zebranie danych i wyznaczenie granic kontrolnych na podstawie odchylenia standardowego procesu.
- Bieżące nanoszenie pomiarów i reagowanie według uzgodnionych reguł.
- Ocena zdolności procesu – dopiero wtedy, gdy proces jest stabilny.
W projektach Six Sigma SPC jest podstawowym narzędziem fazy kontroli, która utrwala uzyskaną poprawę.
Przykład
Na linii pakującej kawę o masie deklarowanej 500 g operatorzy korygowali nastawę dozownika po każdym ważeniu odbiegającym od celu. Odchylenie standardowe masy wynosiło 4,2 g, więc średnią ustawiano na 508 g, aby nie wypuszczać lżejszych opakowań. Po wprowadzeniu karty kontrolnej korekty wykonywano tylko na sygnał przyczyny specjalnej. Odchylenie standardowe spadło do 2,8 g, co pozwoliło obniżyć nastawę do 505 g bez zwiększenia ryzyka niedowagi. Przy 2 mln opakowań rocznie oznaczało to około 6 ton mniej oddawanego bezpłatnie produktu.
Najczęstsze błędy
- Mylenie granic kontrolnych z granicami tolerancji. Pierwsze opisują proces, drugie – wymaganie klienta.
- Korygowanie procesu po każdym pomiarze. Reagowanie na zmienność zwykłą zwiększa rozrzut, zamiast go zmniejszać.
- Wykresy bez planu reakcji. Punkty poza granicami są odnotowywane, ale nie wiadomo, kto i co ma zrobić.