Diagram spaghetti (ang. spaghetti diagram) to rysunek tras, jakie w trakcie pracy pokonuje człowiek, produkt albo dokument, naniesiony na plan hali, magazynu lub biura. Linie rysuje się podczas obserwacji, a nie z pamięci, dlatego diagram pokazuje faktyczny przebieg pracy, a nie ten zapisany w procedurze. Gęstwina krzyżujących się linii, od której pochodzi nazwa, wskazuje miejsca, w których układ stanowisk, rozmieszczenie materiału lub kolejność czynności wymuszają zbędny ruch i transport – dwa rodzaje marnotrawstwa.
Jak to zrobić
- Przygotować plan obszaru w skali, z zaznaczonymi stanowiskami, regałami, drzwiami i przejściami.
- Wybrać obiekt obserwacji – jedną osobę, jeden produkt lub jedno zlecenie – i z góry określić czas obserwacji, np. pełny cykl pracy albo godzinę.
- Na miejscu, najlepiej podczas gemba walk, rysować ciągłą linią każde przejście, numerować punkty zatrzymania i notować ich powód: pobranie materiału, szukanie, oczekiwanie, odłożenie.
- Policzyć przejścia i odczytać z planu przybliżony dystans; przy dłuższych obserwacjach można użyć krokomierza.
- Omówić wynik z osobami, które wykonują pracę, i dopiero wtedy szukać zmian w rozmieszczeniu.
Diagram dobrze uzupełnia mapę strumienia wartości: VSM pokazuje przepływ między procesami, a diagram spaghetti – ruch wewnątrz jednego obszaru.
Przykład
Magazyn. W strefie drobnicy przez godzinę obserwowano kompletującego. Diagram pokazał, że po każdym zamówieniu wracał do stołu pakowania przez środek strefy, a najczęściej pobierane indeksy leżały w najdalszym rzędzie. Po przeniesieniu 40 najszybciej rotujących indeksów bliżej pakowania (slotting) i zmianie kolejności lokacji na liście kompletacji liczba przejść przez środek strefy spadła z 22 do 9 na godzinę.
Produkcja. Na gnieździe montażowym operator 14 razy na zmianę chodził po elementy złączne do szafki przy ścianie i 6 razy po wózek z komponentami odstawiony przy sąsiedniej maszynie. Wprowadzono pojemniki przy stanowisku, uzupełniane przez logistykę wewnętrzną, i stałe pole odkładcze dla wózka. Liczba wyjść poza stanowisko spadła do dwóch na zmianę.
Najczęstsze błędy
- Rysowanie diagramu przy biurku na podstawie opisu procesu. Powstaje wtedy obraz tego, jak praca powinna wyglądać, a nie jak wygląda.
- Obserwacja zbyt krótka lub nietypowa, np. tylko w spokojnej godzinie. Wybrany okres powinien obejmować pełny cykl pracy i typowe zakłócenia.
- Traktowanie wyniku jako oceny pracownika. Długie trasy wynikają zwykle z układu stanowisk i organizacji materiału, a osoba obserwowana powinna wiedzieć, czemu służy diagram.
Od czego zacząć
- Wybrać obszar, w którym ludzie najczęściej odchodzą od stanowiska.
- Wykonać dwa lub trzy diagramy dla różnych osób albo zmian.
- Po wprowadzeniu zmian narysować diagram ponownie na tym samym planie i porównać wyniki.