RPN (ang. Risk Priority Number) to liczba używana w FMEA, czyli analizie przyczyn i skutków wad, do szeregowania potencjalnych wad według pilności działań. Każdy rodzaj wady ocenia się w trzech wymiarach, a iloczyn ocen daje wynik od 1 do 1 000.
Jak to policzyć
RPN = S × O × D
- S (severity) – znaczenie: jak poważny jest skutek wady dla klienta, bezpieczeństwa lub zgodności z przepisami (1 – pomijalny, 10 – zagrożenie bezpieczeństwa bez ostrzeżenia),
- O (occurrence) – występowanie: jak prawdopodobne jest wystąpienie przyczyny (1 – praktycznie wykluczone, 10 – bardzo częste),
- D (detection) – wykrywalność: jak skutecznie obecne kontrole wykryją wadę, zanim dotrze do klienta (1 – niemal pewne wykrycie, 10 – brak możliwości wykrycia).
Ograniczenia i Action Priority
RPN traktuje trzy wymiary jako równoważne, choć nie są. Wada o ocenach S = 10, O = 2, D = 3 daje RPN 60, a wada o ocenach S = 3, O = 5, D = 4 – również 60, mimo że pierwsza może oznaczać wypadek, a druga drobną niedogodność. Dlatego wysokie znaczenie (9–10) wymaga przeglądu i zwykle działań niezależnie od wartości RPN. Progi typu „działamy powyżej 100” są przy tym umowne.
Z tych powodów wspólny podręcznik FMEA wydany w 2019 roku przez AIAG i VDA zastąpił RPN priorytetem działań (Action Priority, AP). AP przypisuje każdej kombinacji ocen priorytet wysoki, średni lub niski według tabel, w których największą wagę ma znaczenie, następnie występowanie, a na końcu wykrywalność. Poza motoryzacją RPN nadal bywa stosowany, ale warto znać jego słabości.
Przykład
Zespół analizuje proces kompletacji i pakowania w hurtowni farmaceutycznej:
| Rodzaj wady | S | O | D | RPN |
|---|---|---|---|---|
| Wysyłka produktu z niewłaściwej serii | 9 | 2 | 4 | 72 |
| Uszkodzony karton zbiorczy | 3 | 6 | 5 | 90 |
Według samego RPN pierwszeństwo miałby uszkodzony karton. O kolejności przesądza jednak wysokie znaczenie pomyłki w serii. Zespół wprowadza skanowanie numeru serii z blokadą zamknięcia przesyłki przy niezgodności (poka-yoke), co obniża ocenę wykrywalności do 2. Kartonami zespół zajmuje się w drugiej kolejności.
Najczęstsze błędy
- Ustawienie jednego progu RPN, powyżej którego podejmuje się działania, bez osobnej reguły dla wysokich ocen znaczenia.
- Obniżanie RPN wyłącznie przez dodatkową kontrolę. Lepsza wykrywalność nie usuwa wady – trwalsze są działania eliminujące przyczynę źródłową i zmniejszające występowanie.
- Ocenianie bez wspólnych, opisanych skal. Gdy każdy członek zespołu rozumie „7” inaczej, porównywanie wyników traci sens.