Słownik
Lean, operacje i AI — prostym językiem
149 pojęć, z którymi spotkasz się przy usprawnianiu procesów, zarządzaniu operacjami i wdrażaniu sztucznej inteligencji. Każde z przykładem — ilustracyjnym, uproszczonym i niezwiązanym z konkretną firmą.
0–9
- Lean i procesy
5 Why (pięć razy „dlaczego”)
5 Why to metoda analizy przyczyn, w której zadaje się kolejne pytania „dlaczego”, aż do dotarcia do przyczyny źródłowej, którą można usunąć zmianą procesu.
- Lean i procesy
5S (pięć kroków organizacji miejsca pracy)
5S to pięciostopniowa metoda organizacji stanowiska pracy, która usuwa zbędne przedmioty, nadaje każdej rzeczy stałe miejsce i utrwala porządek standardem.
A
- Technologia i AI
Agent AI
Agent AI to system oparty na modelu językowym, który sam planuje kolejne kroki, korzysta z narzędzi i systemów firmy oraz doprowadza zadanie do końca.
- Strategia i zarządzanie
AI Act (unijny akt o sztucznej inteligencji)
AI Act to rozporządzenie UE 2024/1689, które reguluje tworzenie i stosowanie systemów sztucznej inteligencji w zależności od poziomu ryzyka dla ludzi.
- Optymalizacja
Analiza ABC/XYZ
Analiza ABC/XYZ to klasyfikacja pozycji asortymentu według udziału w wartości (ABC) i przewidywalności popytu (XYZ), stosowana do doboru polityki zapasów.
- Lean i procesy
Andon (sygnalizacja problemu)
Andon to system sygnalizacji, w którym operator zgłasza problem przyciskiem lub linką, a lider zespołu natychmiast reaguje, zanim wada przejdzie dalej.
- Technologia i AI
API (interfejs programowania aplikacji)
API (interfejs programowania aplikacji) to zdefiniowany sposób, w jaki system udostępnia dane i funkcje innym programom, takim jak sklep internetowy czy WMS.
- Technologia i AI
Automatyzacja raportowania
Automatyzacja raportowania to zastąpienie ręcznego zbierania, łączenia i formatowania danych powtarzalnym procesem, który tworzy raporty według harmonogramu.
B
- Strategia i zarządzanie
Backlog (rejestr zadań)
Backlog to uporządkowana według priorytetu lista prac do wykonania w produkcie lub projekcie, będąca jednym źródłem zadań i wymagań dla zespołu.
- Optymalizacja
Benchmarking (analiza porównawcza)
Benchmarking to systematyczne porównywanie wyników i praktyk firmy z wzorcem wewnętrznym lub zewnętrznym w celu wskazania luk i sposobów ich zamknięcia.
- Ludzie i zmiana
Bezpieczeństwo psychologiczne (psychological safety)
Bezpieczeństwo psychologiczne to wspólne przekonanie członków zespołu, że zgłoszenie problemu, błędu lub wątpliwości nie spotka się z karą ani ośmieszeniem.
- Ludzie i zmiana
Błąd kosztów utopionych (sunk cost fallacy)
Błąd kosztów utopionych to skłonność do kontynuowania projektu lub inwestycji z powodu poniesionych już, nieodwracalnych nakładów, a nie przyszłych korzyści.
- Technologia i AI
Business Intelligence (BI)
Business Intelligence to zestaw procesów, narzędzi i praktyk, które zamieniają dane operacyjne firmy w raporty i analizy wspierające decyzje menedżerów.
C
- Strategia i zarządzanie
CAPEX i OPEX (nakłady inwestycyjne i koszty operacyjne)
CAPEX i OPEX to podział wydatków na nakłady inwestycyjne w aktywa trwałe, rozliczane przez amortyzację, oraz bieżące koszty operacyjne ujmowane w wyniku okresu.
- Strategia i zarządzanie
Catchball (uzgadnianie celów)
Catchball to iteracyjny dialog między poziomami organizacji w Hoshin Kanri, w którym cele i sposoby ich realizacji są uzgadniane, a nie narzucane z góry.
- Strategia i zarządzanie
Cel SMART
Cel SMART to cel sformułowany tak, by był konkretny, mierzalny, osiągalny, istotny i określony w czasie, co pozwala jednoznacznie ocenić jego realizację.
- Lean i procesy
Ciągłe doskonalenie (continuous improvement)
Ciągłe doskonalenie to system zarządzania, w którym firma regularnie wykrywa problemy i usprawnia procesy według stałych metod, ról i rytmu przeglądów.
- Lean i procesy
COPQ (koszt złej jakości, cost of poor quality)
COPQ (koszt złej jakości) to suma kosztów wynikających z wad, błędów i niezgodności – od odpadu i poprawek po reklamacje, zwroty i utraconą sprzedaż.
- Lean i procesy
Cross-docking
Cross-docking to przeładunek, w którym towar z dostawy trafia od razu do strefy wysyłki i odjeżdża zwykle w ciągu kilku godzin, bez odkładania na składowanie.
- Lean i procesy
CTQ (critical to quality, cechy krytyczne dla jakości)
CTQ (cechy krytyczne dla jakości) to mierzalne cechy produktu lub usługi, od których zależy ocena klienta, wyprowadzane z głosu klienta w projektach Six Sigma.
- Lean i procesy
Cyfrowe 5S (digital 5S)
Cyfrowe 5S to zastosowanie metody 5S do folderów, dysków współdzielonych i danych podstawowych w ERP, tak aby każdą informację dało się szybko znaleźć.
- Technologia i AI
Cyfrowy bliźniak (digital twin)
Cyfrowy bliźniak to wirtualny model obiektu lub procesu, połączony z nim automatyczną, dwukierunkową wymianą danych, służący do symulacji i sterowania.
- Lean i procesy
Czas cyklu (cycle time)
Czas cyklu to faktyczny czas wykonania jednej sztuki lub jednego powtórzenia operacji na danym stanowisku, mierzony obserwacją i porównywany z taktem.
- Lean i procesy
Czas przejścia (lead time)
Czas przejścia (lead time) to całkowity czas od rozpoczęcia do zakończenia procesu, np. od zamówienia do dostawy, obejmujący pracę, transport i oczekiwanie.
D
- Technologia i AI
Dashboard (pulpit menedżerski)
Dashboard to jeden ekran zestawiający kilka kluczowych wskaźników procesu tak, aby odbiorca w kilkanaście sekund ocenił sytuację i wiedział, gdzie reagować.
- Lean i procesy
Diagram Ishikawy (diagram przyczynowo-skutkowy, rybia ość)
Diagram Ishikawy to graficzne narzędzie porządkowania możliwych przyczyn problemu w kategoriach 5M: człowiek, maszyna, metoda, materiał i pomiar.
- Lean i procesy
Diagram Pareto (analiza Pareto, zasada 80/20)
Diagram Pareto to wykres słupkowy porządkujący przyczyny lub kategorie problemu od największej do najmniejszej, uzupełniony linią udziału skumulowanego.
- Lean i procesy
Diagram spaghetti
Diagram spaghetti to odwzorowanie na planie obiektu rzeczywistych tras ludzi, materiału lub dokumentów, które ujawnia zbędny ruch i transport w procesie.
- Lean i procesy
DMAIC (zdefiniuj, zmierz, przeanalizuj, usprawnij, kontroluj)
DMAIC to pięcioetapowy cykl doskonalenia istniejących procesów w Six Sigma, prowadzący od definicji problemu przez analizę danych do utrwalenia rozwiązania.
- Optymalizacja
Dock-to-stock
Dock-to-stock to czas od rozładunku dostawy do chwili, gdy towar leży w lokalizacji i jest dostępny w systemie do sprzedaży lub wydania na produkcję.
- Optymalizacja
DoE (planowanie eksperymentów, design of experiments)
DoE, czyli planowanie eksperymentów, to metoda statystyczna, w której zmienia się kilka czynników procesu jednocześnie, by ocenić ich wpływ i interakcje.
- Lean i procesy
DOWNTIME (osiem rodzajów marnotrawstwa)
DOWNTIME to angielski akronim ośmiu rodzajów marnotrawstwa w Lean, używany jako lista kontrolna przy obserwacji procesów w produkcji, magazynie i biurze.
- Strategia i zarządzanie
Drzewo KPI
Drzewo KPI to hierarchiczny rozkład wskaźnika nadrzędnego na wskaźniki składowe, który pokazuje, jakie działania operacyjne wpływają na wynik firmy.
E
- Strategia i zarządzanie
EBITDA (zysk przed odsetkami, podatkami i amortyzacją)
EBITDA to zysk przed potrąceniem odsetek, podatków i amortyzacji, używany do porównywania wyników firm niezależnie od sposobu finansowania i majątku.
- Optymalizacja
Efekt byczego bicza (bullwhip effect)
Efekt byczego bicza to narastanie zmienności zamówień w górę łańcucha dostaw, przez które producent widzi wahania znacznie większe niż w popycie końcowym.
- Optymalizacja
Efektywność operacyjna
Efektywność operacyjna to stosunek efektów działalności do zużytych zasobów przy zachowaniu wymaganej jakości i terminowości dostaw dla klienta.
- Lean i procesy
Efektywność przepływu (flow efficiency)
Efektywność przepływu to udział czasu, w którym jednostka pracy jest faktycznie przetwarzana, w całym czasie jej przejścia przez proces od wejścia do wyjścia.
- Lean i procesy
EPEI (każdy wyrób w każdym interwale)
EPEI to czas, w jakim linia lub maszyna może wyprodukować cały swój asortyment przynajmniej raz, wyznaczony przez czasy przezbrojeń i dostępną moc.
- Technologia i AI
ETL (integracja danych)
ETL (Extract, Transform, Load) to proces pobierania danych z systemów źródłowych, ich czyszczenia i przekształcania oraz ładowania do hurtowni lub raportów.
F
- Ludzie i zmiana
Facylitacja
Facylitacja to prowadzenie pracy grupy – spotkania, warsztatu lub sesji decyzyjnej – tak, by zespół sam doszedł do wniosków w ustalonym czasie i formie.
- Lean i procesy
FIFO (pierwsze weszło, pierwsze wyszło)
FIFO to zasada, według której jednostka, która pierwsza trafiła do procesu lub magazynu, pierwsza go opuszcza; stosuje się ją w przepływie, rotacji i wycenie.
- Lean i procesy
FMEA (analiza przyczyn i skutków wad)
FMEA to analiza ryzyka, w której zespół z wyprzedzeniem identyfikuje możliwe wady wyrobu lub procesu, ocenia ich skutki i ustala działania zapobiegawcze.
- Lean i procesy
FTR (dobrze za pierwszym razem, first time right)
FTR to odsetek wyrobów, zamówień lub dokumentów wykonanych poprawnie za pierwszym razem, bez poprawek, powtórzeń i złomowania, wśród wszystkich rozpoczętych.
- Optymalizacja
Fulfillment w e-commerce
Fulfillment to cały proces realizacji zamówienia internetowego – od przyjęcia towaru i składowania, przez kompletację i pakowanie, po wysyłkę i obsługę zwrotów.
G
- Lean i procesy
Gemba
Gemba to w Lean miejsce, w którym faktycznie powstaje wartość dla klienta – hala, magazyn, dział obsługi – i w którym należy szukać faktów o problemach.
- Lean i procesy
Gemba walk
Gemba walk to zaplanowana, regularna wizyta menedżera w miejscu pracy, służąca obserwacji procesu, rozmowie z zespołem i wspieraniu rozwiązywania problemów.
- Technologia i AI
Generatywna sztuczna inteligencja (GenAI)
Generatywna sztuczna inteligencja to modele AI, które tworzą nowe treści – tekst, obrazy, kod lub dźwięk – na podstawie wzorców wyuczonych z danych.
H
- Technologia i AI
Halucynacje AI
Halucynacje AI to odpowiedzi modelu językowego, które brzmią wiarygodnie, ale zawierają nieprawdziwe fakty, liczby, cytaty lub źródła bez oparcia w danych.
- Lean i procesy
Hansei (refleksja)
Hansei to praktyka szczerej refleksji nad własnymi działaniami i ich wynikami, stosowana w Lean jako punkt wyjścia do nauki i kolejnych usprawnień.
- Lean i procesy
Heijunka (poziomowanie produkcji)
Heijunka to poziomowanie produkcji pod względem wolumenu i asortymentu, tak aby zasoby pracowały w stałym rytmie mimo nieregularnych zamówień klientów.
- Strategia i zarządzanie
Hoshin kanri (wdrażanie strategii)
Hoshin kanri to metoda przekładania kilku celów strategicznych na cele roczne, inicjatywy i mierniki na każdym poziomie firmy, z regularnym przeglądem postępów.
J
- Technologia i AI
Jedna wersja prawdy (single source of truth)
Jedna wersja prawdy to zasada, zgodnie z którą każdy wskaźnik i każda dana referencyjna mają w firmie jedno uzgodnione źródło, definicję i właściciela.
- Lean i procesy
Jidoka (autonomizacja)
Jidoka to zasada Lean, według której proces zatrzymuje się po wykryciu nieprawidłowości, aby wada nie przeszła dalej i została usunięta u źródła.
- Lean i procesy
JIT (dokładnie na czas, just in time)
JIT to zasada produkcji i dostaw, według której wytwarza się i dostarcza tylko to, czego potrzebuje kolejny proces, w potrzebnej ilości i we właściwym czasie.
K
- Lean i procesy
Kaizen
Kaizen to ciągłe doskonalenie procesów małymi, częstymi krokami, wprowadzanymi przez osoby wykonujące pracę, w oparciu o standard i cykl PDCA.
- Lean i procesy
Kamishibai (audyt wizualny)
Kamishibai to system krótkich, regularnych audytów standardów pracy, w którym karty na tablicy pokazują, co sprawdzono i gdzie wykryto odchylenia.
- Lean i procesy
Kanban
Kanban to sterowanie przepływem za pomocą sygnałów: w produkcji karta uruchamia uzupełnienie zużytych części, a w pracy biurowej tablica ogranicza pracę w toku.
- Optymalizacja
Kompletacja zamówień (picking)
Kompletacja zamówień to pobieranie towaru z lokalizacji magazynowych i zestawianie go w zamówienia – zwykle najbardziej pracochłonny proces w magazynie.
- Strategia i zarządzanie
Koszt alternatywny (opportunity cost)
Koszt alternatywny to wartość najlepszej odrzuconej opcji, czyli korzyść, z której firma rezygnuje, przeznaczając ograniczone zasoby na wybrane działanie.
- Strategia i zarządzanie
KPI (kluczowe wskaźniki efektywności)
KPI, czyli kluczowe wskaźniki efektywności, to niewielki zestaw mierników pokazujących, czy proces, zespół lub firma realizuje swoje najważniejsze cele.
L
- Lean i procesy
Lean management (zarządzanie Lean)
Lean management to system zarządzania, który zwiększa wartość dla klienta przez ciągłe usuwanie marnotrawstwa, doskonalenie przepływu i rozwój ludzi.
- Lean i procesy
Lean manufacturing (Lean w produkcji)
Lean manufacturing to zastosowanie zasad Lean w produkcji: wytwarzanie zgodnie z popytem, w płynnym przepływie, z jakością wbudowaną w proces i małymi zapasami.
- Lean i procesy
Lean office (Lean w biurze)
Lean office to zastosowanie zasad Lean w procesach biurowych i administracyjnych, w których produktem jest informacja, decyzja lub obsłużona sprawa klienta.
- Lean i procesy
Lean Six Sigma
Lean Six Sigma to podejście do doskonalenia procesów, które łączy usuwanie marnotrawstwa z Lean z redukcją zmienności i analizą danych z metodyki Six Sigma.
- Technologia i AI
LLM (duże modele językowe)
LLM, czyli duży model językowy, to model AI wytrenowany na ogromnych zbiorach tekstu, który generuje odpowiedzi, streszcza, klasyfikuje i tłumaczy treści.
- Optymalizacja
Logistyka zwrotów (reverse logistics)
Logistyka zwrotów obejmuje przepływ towaru od klienta z powrotem do firmy – przyjęcie zwrotu, ocenę stanu, decyzję o dalszym losie produktu i rozliczenie.
- Technologia i AI
Low-code i no-code (tworzenie aplikacji bez programowania)
Low-code i no-code to platformy do budowy aplikacji i automatyzacji z gotowych bloków w edytorze wizualnym, z niewielką ilością kodu albo całkiem bez niego.
M
- Optymalizacja
Mapowanie procesów (process mapping)
Mapowanie procesów to graficzne przedstawienie kroków, decyzji, przekazań i przepływu informacji w procesie, będące podstawą jego analizy i usprawnień.
- Lean i procesy
Matryca kompetencji (matryca umiejętności)
Matryca kompetencji to tabela zestawiająca pracowników ze stanowiskami lub zadaniami, która pokazuje poziom samodzielności każdej osoby, zwykle w skali ILUO.
- Strategia i zarządzanie
Matryca RACI (wykonawca, odpowiedzialny, konsultowany, informowany)
Matryca RACI to tabela przypisująca każdemu zadaniu lub decyzji role: kto wykonuje pracę, kto za nią odpowiada, kogo się konsultuje i kogo tylko informuje.
- Technologia i AI
MES (system realizacji produkcji)
MES to system, który łączy plan produkcji z halą – przekazuje zlecenia na stanowiska, zbiera dane z maszyn i od operatorów oraz rejestruje przebieg wykonania.
- Lean i procesy
Metoda 8D (osiem dyscyplin rozwiązywania problemów)
Metoda 8D to zespołowy, ośmioetapowy sposób rozwiązywania problemów jakościowych, od zabezpieczenia klienta przez analizę przyczyny źródłowej po zapobieganie.
- Lean i procesy
Milk run (cykliczna trasa dostaw)
Milk run to cykliczna trasa transportowa o stałym rozkładzie, na której jeden pojazd obsługuje wiele punktów, dowożąc materiały i zabierając puste opakowania.
- Technologia i AI
Model danych
Model danych to opis tabel, relacji i definicji miar, który określa, jak dane z różnych systemów łączą się ze sobą i jak liczone są wskaźniki w raportach.
- Lean i procesy
MTBF i MTTR (średni czas między awariami i średni czas naprawy)
MTBF i MTTR to wskaźniki utrzymania ruchu: średni czas sprawnej pracy maszyny między awariami oraz średni czas przywrócenia jej do pracy po awarii.
- Lean i procesy
Muda (marnotrawstwo)
Muda, z japońskiego „marnotrawstwo”, to każda czynność, która zużywa czas, materiał lub miejsce, ale nie dodaje wartości, za którą klient chce zapłacić.
- Lean i procesy
Mura (nierównomierność)
Mura, z japońskiego „nierównomierność”, to nieregularne obciążenie procesu w czasie, które prowadzi do przeciążeń w jednych okresach i przestojów w innych.
- Lean i procesy
Muri (przeciążenie)
Muri, z japońskiego „nadmierne obciążenie”, to stawianie ludziom lub maszynom wymagań przekraczających ich możliwości, co prowadzi do błędów, awarii i wypadków.
O
- Lean i procesy
Obeya (duży pokój, war room)
Obeya, z japońskiego „duży pokój”, to sala, w której zespół zarządza projektem lub obszarem na podstawie celów, planów i problemów rozwieszonych na ścianach.
- Optymalizacja
Odchylenie standardowe (sigma, σ)
Odchylenie standardowe to miara rozrzutu wyników wokół średniej, która pokazuje, jak powtarzalny jest proces, na przykład czas realizacji zamówień.
- Lean i procesy
OEE (całkowita efektywność wyposażenia)
OEE to wskaźnik pokazujący, jaka część planowanego czasu pracy maszyny daje dobre wyroby z nominalną prędkością – iloczyn dostępności, wydajności i jakości.
- Strategia i zarządzanie
OKR (cele i kluczowe rezultaty)
OKR to metoda ustalania celów, w której jakościowy cel opisuje kierunek zmiany, a kilka mierzalnych kluczowych rezultatów pokazuje, czy go osiągnięto.
- Lean i procesy
One piece flow (przepływ jednej sztuki)
One piece flow to organizacja procesu, w której wyrób przechodzi przez kolejne operacje pojedynczo i bez kolejek, zamiast czekać na skompletowanie całej partii.
- Ludzie i zmiana
Opór przed zmianą
Opór przed zmianą to reakcja ludzi na zmianę zagrażającą ich kompetencjom, statusowi lub poczuciu kontroli – sygnał do zbadania, a nie przeszkoda do złamania.
- Ludzie i zmiana
Organizacja ucząca się (learning organization)
Organizacja ucząca się to firma, która systematycznie zamienia doświadczenia, błędy i wiedzę pracowników w lepsze procesy i decyzje (koncepcja Petera Senge).
- Optymalizacja
OTIF (na czas i w komplecie)
OTIF to odsetek zamówień dostarczonych jednocześnie w uzgodnionym terminie i w pełnej ilości – podstawowy wskaźnik niezawodności dostaw z perspektywy klienta.
P
- Lean i procesy
PDCA (cykl Deminga: planuj, wykonaj, sprawdź, działaj)
PDCA, czyli cykl Deminga, to czteroetapowa metoda doskonalenia: zaplanuj zmianę, wykonaj ją na małą skalę, sprawdź wyniki, a potem utrwal ją lub skoryguj.
- Lean i procesy
Poka-yoke (zapobieganie błędom)
Poka-yoke to zabezpieczenie wbudowane w proces, które uniemożliwia popełnienie błędu albo natychmiast go sygnalizuje, zanim wadliwy wyrób przejdzie dalej.
- Technologia i AI
Power BI
Power BI to platforma Microsoftu do analizy danych i raportowania, łącząca pobieranie danych, model semantyczny, miary DAX i interaktywne raporty.
- Lean i procesy
Praca standaryzowana (standard work)
Praca standaryzowana to opis najlepszej znanej metody wykonania operacji, oparty na trzech elementach: takcie, sekwencji pracy i standardowym zapasie w toku.
- Lean i procesy
Praca standaryzowana lidera (Leader Standard Work, LSW)
Praca standaryzowana lidera to zaplanowany zestaw powtarzalnych czynności kierowniczych, które lider wykonuje codziennie i co tydzień, by utrzymać standardy.
- Optymalizacja
Prawo Little'a
Prawo Little'a mówi, że średnia liczba jednostek w systemie równa się średniej przepustowości pomnożonej przez średni czas przejścia jednostki przez ten system.
- Optymalizacja
Process mining (eksploracja procesów)
Process mining to analiza dzienników zdarzeń z systemów IT, która odtwarza faktyczny przebieg procesu, jego warianty, czasy oczekiwania i odstępstwa od wzorca.
- Technologia i AI
Prognozowanie popytu
Prognozowanie popytu to szacowanie przyszłej sprzedaży lub zużycia na podstawie historii i czynników zewnętrznych, stanowiące podstawę planów zakupów i obsady.
- Technologia i AI
Prompt engineering (inżynieria poleceń)
Prompt engineering to projektowanie poleceń dla modeli językowych tak, by zwracały trafne, powtarzalne i łatwe do automatycznego przetwarzania wyniki.
- Lean i procesy
Przyczyna źródłowa (root cause)
Przyczyna źródłowa to systemowa przyczyna problemu, której usunięcie zapobiega jego powtórzeniu – w odróżnieniu od działań, które usuwają tylko objawy.
R
- Technologia i AI
RAG (Retrieval-Augmented Generation)
RAG to technika, w której model językowy przed udzieleniem odpowiedzi wyszukuje fragmenty firmowych dokumentów i formułuje odpowiedź na ich podstawie.
- Lean i procesy
Raport A3
Raport A3 to metoda rozwiązywania problemów i prowadzenia usprawnień, w której całe rozumowanie – od tła po wyniki – mieści się na jednym arkuszu formatu A3.
- Lean i procesy
Reguła 1-10-100
Reguła 1-10-100 opisuje wzrost kosztu błędu: zapobieganie kosztuje umownie 1, korekta przed dotarciem do klienta 10, a skutki błędu u klienta 100.
- Strategia i zarządzanie
ROI (zwrot z inwestycji)
ROI to wskaźnik opłacalności inwestycji, który pokazuje, jaki zysk netto przynosi każda zainwestowana złotówka; liczy się go jako (korzyści − koszt) / koszt.
- Technologia i AI
RPA (zrobotyzowana automatyzacja procesów)
RPA to oprogramowanie, które według stałych reguł odtwarza czynności człowieka w interfejsach systemów – klika, kopiuje i wpisuje dane – bez zmian w ich kodzie.
- Lean i procesy
RPN (liczba priorytetowa ryzyka)
RPN to liczba priorytetowa ryzyka w analizie FMEA, obliczana jako iloczyn ocen znaczenia, występowania i wykrywalności, z których każda ma skalę od 1 do 10.
S
- Strategia i zarządzanie
Scrum
Scrum to lekkie ramy pracy (framework) dla zespołów, które tworzą produkt w krótkich iteracjach – sprintach – i po każdej z nich dostosowują plan do wyników.
- Technologia i AI
Shadow IT (IT w cieniu)
Shadow IT to aplikacje, pliki i usługi używane w pracy bez wiedzy lub zgody działu IT – od arkuszy z makrami po prywatne konta w chmurze i publiczne czaty AI.
- Lean i procesy
Shop floor management (zarządzanie halą)
Shop floor management to system codziennego zarządzania operacjami w miejscu pracy, oparty na krótkich odprawach, tablicach wyników i eskalacji problemów.
- Optymalizacja
SIPOC (dostawcy, wejścia, proces, wyjścia, klienci)
SIPOC to diagram procesu na wysokim poziomie ogólności, który w jednej tabeli zestawia dostawców, wejścia, główne kroki procesu, wyjścia i klientów.
- Optymalizacja
Six Sigma (sześć sigma)
Six Sigma to oparta na danych metoda doskonalenia procesów, której celem jest ograniczenie zmienności i liczby wad – docelowo do 3,4 na milion możliwości.
- Optymalizacja
Slack (luz operacyjny)
Slack, czyli luz operacyjny, to celowo zaplanowana rezerwa zdolności ludzi i maszyn, dzięki której proces wchłania zmienność bez narastania kolejek.
- Optymalizacja
Slotting (rozmieszczenie towaru w magazynie)
Slotting to przypisanie indeksów do lokalizacji magazynowych według rotacji, gabarytu i powiązań między produktami, tak by skrócić drogę i czas kompletacji.
- Lean i procesy
SMED (przezbrojenie w jednocyfrowej liczbie minut)
SMED to metoda skracania przezbrojeń maszyn przez oddzielenie czynności wewnętrznych od zewnętrznych i przeniesienie jak największej ich części poza postój.
- Optymalizacja
SOP (standardowa procedura operacyjna)
SOP (standardowa procedura operacyjna) to zatwierdzony dokument, który opisuje, kto, kiedy i w jaki sposób wykonuje powtarzalny proces w organizacji.
- Optymalizacja
SPC (statystyczne sterowanie procesem)
SPC (statystyczne sterowanie procesem) to metoda monitorowania procesu, która pozwala odróżnić zmienność naturalną od sygnałów wymagających reakcji.
- Strategia i zarządzanie
SPOF (pojedynczy punkt awarii)
SPOF (pojedynczy punkt awarii) to element procesu, systemu lub zespołu, którego awaria zatrzymuje całość, bo nie ma dla niego zastępstwa ani obejścia.
- Lean i procesy
Supermarket (kontrolowany zapas w Lean)
Supermarket w Lean to zapas o ustalonym maksimum, z którego proces odbierający pobiera części, a pobranie uruchamia uzupełnienie przez proces dostarczający.
- Strategia i zarządzanie
SWOT (mocne strony, słabe strony, szanse, zagrożenia)
SWOT to analiza, która zestawia wewnętrzne mocne i słabe strony organizacji z zewnętrznymi szansami i zagrożeniami jako podstawę wyboru strategii.
- Lean i procesy
System ssący (pull)
System ssący (pull) to sposób sterowania przepływem, w którym praca jest uruchamiana na sygnał rzeczywistego zużycia lub zapotrzebowania procesu następnego.
- Ludzie i zmiana
Szacunek dla ludzi (respect for people)
Szacunek dla ludzi to jeden z dwóch filarów Toyota Way obok ciągłego doskonalenia, oznaczający rozwijanie pracowników, a nie wyłącznie uprzejmość wobec nich.
T
- Lean i procesy
Takt time (czas taktu)
Takt time to tempo, w jakim proces musi wydawać kolejne wyroby, aby nadążyć za popytem – dostępny czas pracy netto podzielony przez zapotrzebowanie klienta.
- Optymalizacja
Teoria ograniczeń (TOC, theory of constraints)
Teoria ograniczeń to podejście do zarządzania opracowane przez Eliyahu Goldratta, według którego wynik całego systemu wyznacza jego ograniczenie.
- Technologia i AI
Tokeny (jednostki rozliczeniowe modeli AI)
Token to fragment tekstu – część słowa, całe słowo lub znak – który model językowy przetwarza jako jedną jednostkę i według którego nalicza się opłaty za API.
- Lean i procesy
Toyota Kata (kata doskonalenia i kata coachingu)
Toyota Kata to opisany przez Mike'a Rothera zestaw dwóch rutyn – kata doskonalenia i kata coachingu – które uczą naukowego podejścia do osiągania celów.
- Lean i procesy
TPM (kompleksowe produktywne utrzymanie ruchu)
TPM (kompleksowe produktywne utrzymanie ruchu) to system, w którym operatorzy, służby techniczne i kierownictwo wspólnie eliminują straty związane z maszynami.
- Optymalizacja
TQM (kompleksowe zarządzanie jakością)
TQM (kompleksowe zarządzanie jakością) to podejście, w którym jakość wynika z procesów całej organizacji, a odpowiadają za nią wszyscy, nie tylko dział jakości.
- Technologia i AI
Transformacja cyfrowa (digital transformation)
Transformacja cyfrowa to zmiana sposobu działania organizacji – procesów, decyzji, ról i kompetencji – oparta na danych i technologiach cyfrowych, w tym AI.
- Ludzie i zmiana
Transformacja operacyjna
Transformacja operacyjna to zaplanowana, wieloetapowa zmiana sposobu działania operacji firmy, obejmująca procesy, strukturę, system zarządzania i kompetencje.
- Lean i procesy
TWI (Training Within Industry)
TWI to opracowany w USA w czasie II wojny światowej program szkolenia przełożonych, obejmujący instruowanie pracy, doskonalenie metod i relacje w pracy.
U
- Technologia i AI
Uczenie maszynowe (machine learning)
Uczenie maszynowe to dziedzina AI, w której algorytm uczy się zależności na przykładach z danych historycznych, zamiast działać według ręcznie pisanych reguł.
- Optymalizacja
UPH (wydajność na godzinę)
UPH to liczba jednostek obsłużonych przez pracownika lub stanowisko w ciągu godziny pracy – podstawowy miernik wydajności w magazynach i na liniach montażowych.
V
- Strategia i zarządzanie
Vanity metrics (wskaźniki próżności)
Vanity metrics to wskaźniki, które dobrze wyglądają w raportach, ale nie pokazują stanu procesu ani nie pomagają zdecydować, jakie działanie należy podjąć.
- Lean i procesy
VOC (głos klienta)
VOC (głos klienta) to systematyczne zbieranie i analiza potrzeb oraz oczekiwań klientów, przekładanych następnie na mierzalne wymagania wobec procesu.
- Lean i procesy
VSM (mapowanie strumienia wartości)
VSM (mapowanie strumienia wartości) to metoda Lean, która na jednej mapie pokazuje przepływ materiału i informacji od dostawcy do klienta wraz z osią czasu.
W
- Lean i procesy
Warsztat kaizen (kaizen blitz)
Warsztat kaizen (kaizen blitz) to kilkudniowe, intensywne przedsięwzięcie, w którym zespół analizuje wybrany obszar i od razu wdraża w nim usprawnienia.
- Lean i procesy
Wartość dodana i czynności bez wartości dodanej (VA i NVA)
Wartość dodana (VA) to cecha czynności, która przekształca produkt lub usługę w sposób, za który klient chce zapłacić; pozostałe czynności to NVA.
- Optymalizacja
Wąskie gardło (bottleneck)
Wąskie gardło to etap procesu o najmniejszej przepustowości w stosunku do obciążenia, który ogranicza wydajność całej linii, magazynu lub działu.
- Lean i procesy
WIP (praca w toku)
WIP (praca w toku) to liczba jednostek rozpoczętych, ale niezakończonych w procesie: półproduktów na hali, zamówień w realizacji lub otwartych spraw.
- Strategia i zarządzanie
Wskaźniki wyprzedzające i wynikowe (leading i lagging)
Wskaźniki wyprzedzające i wynikowe to dwa typy mierników: pierwsze z wyprzedzeniem sygnalizują przyszły wynik, drugie pokazują wynik już osiągnięty.
- Lean i procesy
Wykres kontrolny (karta kontrolna)
Wykres kontrolny to wykres wyników procesu w czasie z linią centralną i granicami kontrolnymi, który odróżnia zmienność naturalną od przyczyn specjalnych.
- Lean i procesy
Wykres Yamazumi (wykres obciążenia stanowisk)
Wykres Yamazumi to skumulowany wykres słupkowy pokazujący czas pracy na każdym stanowisku na tle taktu, używany do równoważenia obciążenia linii.
Z
- Optymalizacja
Zapas bezpieczeństwa (safety stock)
Zapas bezpieczeństwa to dodatkowa ilość towaru ponad przewidywane zużycie, która chroni przed brakami wynikającymi ze zmienności popytu i czasu dostawy.
- Strategia i zarządzanie
Zarządzanie łańcuchem dostaw (SCM)
Zarządzanie łańcuchem dostaw to koordynacja przepływu materiałów, informacji i pieniędzy od dostawców surowców przez produkcję i magazyny do klienta.
- Strategia i zarządzanie
Zarządzanie projektami
Zarządzanie projektami to planowanie, organizowanie i kontrola jednorazowego przedsięwzięcia, tak by osiągnąć cel w uzgodnionym zakresie, terminie i budżecie.
- Strategia i zarządzanie
Zarządzanie wiedzą (knowledge management)
Zarządzanie wiedzą to systematyczne pozyskiwanie, porządkowanie i udostępnianie wiedzy w firmie, tak by pracownicy mieli ją w chwili, gdy jej potrzebują.
- Lean i procesy
Zarządzanie wizualne (visual management)
Zarządzanie wizualne to sposób organizacji miejsca pracy, w którym standardy, cele i odchylenia są widoczne na pierwszy rzut oka, bez sięgania do raportów.
- Ludzie i zmiana
Zarządzanie zmianą (change management)
Zarządzanie zmianą to planowe prowadzenie ludzi przez przejście od obecnego do nowego sposobu pracy, tak by nowe procesy i narzędzia były faktycznie stosowane.
- Lean i procesy
Zdolność procesu (Cp i Cpk)
Zdolność procesu to ocena, czy stabilny proces mieści się w granicach tolerancji, wyrażana wskaźnikami Cp i Cpk, a w ujęciu długoterminowym Pp i Ppk.
- Strategia i zarządzanie
Zrównoważona karta wyników (balanced scorecard, BSC)
Zrównoważona karta wyników to metoda przekładania strategii na cele i mierniki w czterech perspektywach: finansowej, klienta, procesów oraz rozwoju.
Nie znalazłem takiego pojęcia. Zapytaj mnie — chętnie dopiszę.
Zobaczmy, gdzie Twoja firma traci czas
Opowiedz mi w kilku zdaniach, co dziś spowalnia pracę. W 30 minut ustalimy, od czego warto zacząć — nawet jeśli finalnie nie będziemy współpracować.